O'zbekistonda nasiyaga savdo qilishning turlari

O'zbekiston Respublikasida nasiyaga savdo (nasiyaga sotish) asosan Fuqarolik kodeksi (FK) va Markaziy bankning me'yoriy hujjatlari bilan tartibga solinadi. Bu savdo turi sotuvchi tomonidan tovar yetkazib berilgandan keyin xaridor tomonidan to'lov muddati bilan amalga oshiriladigan shartnoma shaklida bo'ladi. Nasiyaga savdo kredittdan farqli o'laroq, pul emas, balki tovar nasiyaga sotiladi va narxi hamda muddat oldindan aniq belgilanadi.

Nasiyaga savdoning asosiy turlari O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 29-bobi va boshqa me'yoriy hujjatlar asosida belgilanadi:



Statistika

Яндекс.Метрика
To'g'ridan-to'g'ri nasiyaga savdo (umumiy nasiyaga sotish)

Tavsif:

Sotuvchi (do'kon yoki korxona) tovarni yetkazib bergandan keyin to'lovni muddatga qoldirib sotadi. To'lov bir martalik yoki bo'lib-bo'lib amalga oshirilishi mumkin.

Asosiy qoidalar va shartlar:

FK 421-modda: To'lov muddati shartnomada ko'rsatiladi, aks holda umumiy muddat (FK 242-modda) qo'llaniladi. Tovar sotuvchining mulki bo'lib qoladi (garov sifatida). Kechikishda jarima (FK 327-modda) va tovar qaytarib olish huquqi bor.

Bo'lib-bo'lib to'lovli nasiyaga savdo (installment payment)

Tavsif:

To'lov qismlarga bo'linib, belgilangan tartib va muddatlarda to'lanadi (masalan, oylik to'lovlar).

Asosiy qoidalar va shartlar:

FK 422-modda: Har bir to'lovning muddati va miqdori aniq ko'rsatilishi shart. Bir to'lov kechiksa, butun shartnoma bekor qilinishi mumkin. Xaridor muddatidan oldin to'liq to'lash huquqiga ega.

Mikromoliya tashkilotlari orqali nasiyaga savdo

Tavsif:

Mikrokredit tashkilotlari (MMT) vositasida amalga oshiriladi, ko'pincha kichik miqdorli tovarlar uchun.

Asosiy qoidalar va shartlar:

Markaziy bank nizomi (2024-yil): Kapitallashuv va muammoli kreditlar (NPL) nazorat qilinadi. To'lov muddatidan oldin to'lashda qo'shimcha haq undirilmaydi.

Bank orqali nasiyaga savdo

Tavsif:

Tijorat banklari yoki islom banklari orqali moliyalashtiriladi, tovar narxiga ustama qo'shiladi.

Asosiy qoidalar va shartlar:

FK 432-modda: Chakana savdo shartnomasi asosida, narx e'lon qilinganidek. Banklar litsenziya asosida faoliyat yuritadi, qarz oluvchi majburiyatlari qat'iy.

Islomiy nasiyaga savdo (murobaha va boshqalar)

Tavsif:

Mikromoliya tashkilotlari tomonidan shariat tamoyillariga asoslangan: murobaha (nasiyaga sotish), salam (oldindan to'lov), muzoraba (foyda taqsimlash), mushoraka (sherikchilik), ijara (ijara).

Asosiy qoidalar va shartlar:

2024-yil nizomi: Tovar narxi va ustama aniq ko'rsatiladi, ribo (foiz) taqiqlanadi. Mijozga qayta sotish taqiqlanadi, vositachilik haqlari yo'q.

Chakana va maxsus turlar (namuna asosida, avtomat orqali, yetkazib berish shartli)

Tavsif:

Do'konlar, onlayn platformalar yoki avtomatlar orqali, namuna/katalog asosida sotiladi.

Asosiy qoidalar va shartlar:

FK 429-431-moddalar: Yetkazib berish muddati va sifati qat'iy, nuqsonli tovar 10 kun ichida almashtiriladi (FK 433-modda).